Ješa Denegri

GORGONA

Gorgona je naziv umetničke grupe okupljene u Zagrebu 1959. i aktivne do 1966. godine. Njeni članovi bili su slikari Josip Vaništa (1924), Julije Knifer (1924-2000), Marijan Jevšovar (1922-1998), Đuro Seder (1927), skulptor Ivan Kožarić (1921), arhitekt koji se bavio slikarstvom i fotografijom Miljenko Horvat (1935-2012), likovni kritičari Radoslav Putar (1929-1994), Matko Meštrović (1933) i Dimitrije Bašičević koji će se upravo u sastavu Gorgone koristiti pseudonimom Mangelos (1921-1978).

Aktivnosti Gorgone sastojale su se u povremenom objavljivanju istoimenog autorskog anti-časopisa (jedanaest brojeva između 1961-1966), izložbi članova Grupe i njihovih gostiju u jednoj skromnoj radionici za izradu i prodaju slikarskog pribora koji će u vreme održavanja ovih izložbi biti preimenovan u Studio G, te od niza u javnosti jedva primetnih događanja kao što su okupljanja i druženja članova, njihovih poseta određenim mestima u gradu i u prirodi, fotografisanja kojima je pridavano značenje umetničkih akcija, zapisivanje „misli za mesece“ razmenjivanih među članovima Grupe i njihovim prijateljima, razgovori na razne teme, sve to (i štošta drugo) podrazumevano pod pojmom „gorgonsko ponašanje“. U isto vreme umetnici članovi Gorgone bavili su se i sopstvenim slikarstvom, skulpturom i fotografijom, po jezičkim osobinama i značenju suštinski različitih u odnosu na ostale slikarske i skulptorske prakse u istom kulturnom ambijentu.

Diskretna u vremenu svoga postojanja, Gorgona je naknadno prepoznata, interpretirana i istorizovana kao vrlo složena i značajna umetnička pojava, danas revalorizovana ne samo u domaćem nego i u međunarodnom umetničkom kontekstu. Pojedini članovi Gorgone bili su ličnim kontaktima ili u korespondenciji sa umetnicima velike reputacije kao što su Lucio Fontana, Piero Manzoni, John Cage, Robert Rauschenberg, u organizaciji Gorgone u Studiju G samostalno su izlagali François Morellet i Piero Dorazio, svoje autorske brojeve anti-časopisa Gorgona realizovali su Dieter Rot i Harold Pinter, a postoji podatak da je za postojanje ove umetničke grupe znao Marcel Duchamp i navodno je sa njom bio spreman na saradnju.

Svi ovi podaci ukazuju na to da se problemski i istorijski kontekst pojave Gorgone može obeležiti pojavama posleratnih internacionalnih neoavangardi poput neodadaizma, minimalizma, neokonstruktivizma, Fluxusa, najava konceptualne umetnosti, privremenih umetničkih akcija i njihovog fotografskog registrovanja, upotrebe pošte u svrhe umetničke komunikacije (mail-art) i niza drugih oblika i načina „umetničkog ponašanja“. Na kraju, potrebno je istaći da se svi ovi u svoje vreme neuobičajeni postupci dešavaju u kontekstu tadašnjeg jugoslovenskog društvenog i političkog poretka unutar kojega članovi Gorgone deluju nošeni težnjom i potrebom krajnje slobodnog umetničkog i ukupnog životnog ispoljavanja.